رونویس – گروه سیاسی: دونالد ترامپ در اول فوریه ۲۰۲۶ در سخنانی گفته است که هند در حال توافق برای خرید نفت از ونزوئلا به جای ایران است و حتی اضافه کرده که چین نیز میتواند وارد این توافق نفتی شود. او اظهار داشته «ما این معامله را انجام دادهایم، مفهوم آن معامله هست؛ هند دارد میآید و قرار است نفت ونزوئلا را بخرد به جای خرید از ایران.»
این سخنان در حالی مطرح میشود که ترامپ تلاش دارد روابط واشنگتن با دهلینو را بهبود بخشد و از فشارهای تعرفهای علیه روسیه و نفت آن برای بازچینی بازار انرژی جهان استفاده کند. علاوه بر آن، دولت آمریکا در سال گذشته تحریمهای سختگیرانهای علیه نفت ایران اعمال کرده و این تحریمها باعث شده هند و دیگر خریداران بالقوه نفت ایران نتوانند در حجم زیاد نفت ایرانی را وارد کنند.
کاهش شدید صادرات نفت ایران به هند؛ آمار و سالها
هند در دهههای گذشته یکی از خریداران عمده نفت ایران بود، اما این روند بعد از خروج آمریکا از برجام و اعمال مجدد تحریمها در سال ۲۰۱۸ کاملا تغییر کرد. بر اساس دادههای منابع معتبر، واردات نفت ایران توسط هند از سال ۲۰۱۹ بهطور قابلتوجهی کاهش یافت و اکنون هند واردات قابلتوجهی از ایران ندارد.
اگرچه در سال ۲۰۲۵ یک محموله نفت خام به ارزش حدود ۱۱۱ میلیون دلار از ایران به هند رسید که در ماه ژوئن انجام شد، اما این مقدار جزئی نسبت به نیازهای انرژی هند و نسبت به واردات نفت از دیگر کشورها بسیار ناچیز است و نشان میدهد دهلینو به شکل سیستماتیک خرید نفت ایران را کنار گذاشته است.
این کاهش عمدی واردات نفت ایران عمدتا به دلیل تحریمهای آمریکا بوده است، بهطوری که شرکتهای پالایشی هندی بهصورت رسمی واردات نفت از ایران را متوقف کردند تا تحت فشار آمریکا قرار نگیرند.
در سال ۲۰۱۹ و قبل از اعمال تحریمهای سخت، ایران یکی از مهمترین تامینکنندگان نفت هند بود؛ اما با اعمال این محدودیتها، نفت ایران بهسرعت از فهرست منابع عمده حذف شد و جای خود را به واردات از روسیه و دیگر کشورها داد.
سبد نفتی هند امروز: روسیه، خاورمیانه و دیگران
امروزه سهم نفت روسیه در سبد واردات خام هند بسیار بزرگتر از ایران است. تحلیل دادههای بازار نشان میدهد هند در سالهای اخیر حجم قابلتوجهی نفت روسیه را وارد میکند؛ در ۲۰۲۳ حدود ۳۰ درصد از نفت وارداتی هند از روسیه بوده و این رقم حتی در ۲۰۲۴ افزایش یافته است. بهعلاوه، شرکتهای پالایشی هند اعلام کردهاند که در پی کاهش واردات نفت روسیه نیز هستند و به دنبال منابع جایگزین مثل برزیل، کلمبیا و اکوادور هستند تا تنوع واردات را افزایش دهند.
قابل توجه است که یک تحلیل که در ایران منتشر شده اشاره میکند که هند در سالهای اخیر حتی از کشورهای دیگر آفریقایی مثل نیجریه و آنگولا نیز نفت بیشتری نسبت به ایران وارد کرده، که نشان میدهد واردات نفت ایران برای هند در عمل تقریبا صفر است.
سهم ایران در بازار نفت چین
در مقابل، چین بهوضوح بزرگترین مشتری نفت ایران بوده است. دادهها نشان میدهد در سالهای اخیر بخش بسیار زیادی از صادرات نفت ایران به چین اختصاص یافته است. در سال ۲۰۲۳ حدود ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران به چین میرفت.
این اتکا به بازار چین باعث شده که ایران، علیرغم تحریمهای آمریکا، بتواند نفت خود را با استفاده از مسیرهای غیررسمی (مثل انتقالات کشتی به کشتی) و راههای دور زدن تحریمها صادر کند.
اهمیت ادعای ترامپ؛ واقعیت یا سیاست فشاری؟
ادعای ترامپ درباره اینکه هند «به جای نفت ایران نفت ونزوئلا بخرد» بیش از آن که منعکسکننده یک تغییر واقعی در واردات نفت هند باشد، بخشی از سیاست فشار اقتصادی و ژئوپلیتیک واشنگتن است. رسانههای خارجی تاکید کردهاند که هدف آمریکا کاهش واردات نفت روسیه توسط هند است، زیرا واردات نفت روسیه برای مسکو درآمدی ایجاد میکند که میتواند در جنگ اوکراین بهکار رود.
در واقع، این پیشنهاد در زمانی مطرح شده که هند در حال کاهش واردات نفت روسیه به زیر ۱ میلیون بشکه در روز است و آمریکا تلاش دارد این روند را سرعت بخشد. بیشتر تحلیلگران انرژی معتقدند که بازار نفت هند در درجه اول تابع منافع اقتصادی و قیمت نفت است، نهفقط فشار سیاسی از بیرون. واردات نفت روسیه برای هند به دلیل قیمتهای پایینتر و قراردادهای بلندمدت جذابتر بوده و همین موضوع باعث شده هند تمایل کمتر به بازگشت به نفت ایران داشته باشد.
پیامدهای احتمالی برای بازار نفت ایران
برای تهران، ادعای ترامپ میتواند معنای سیاسی داشته باشد اما انعکاس تجاری واقعی کمی دارد. ایران پس از سالها تحریم، بازار چین را برای نفت خود تثبیت کرده و تلاش دارد به سایر مشتریان آسیایی نیز دسترسی پیدا کند، اما جهش ناگهانی در بازار هند محتمل نیست مگر اینکه تحریمهای آمریکا لغو یا تغییر پیدا کنند. از سوی دیگر، توسعه روابط نفتی با چین و افزایش صادرات نفتی به آن کشور، اگرچه به درآمد کمتر منتهی شده است، اما به ایران امکان داده تا بازار نفتش را در سختترین شرایط تحریمهای تاریخ خود حفظ کند.
سخنان ترامپ درباره اینکه هند باید نفت ایران را رها کند و نفت ونزوئلا بخرد بیشتر یک ابزار فشار ژئوپلیتیک است تا انعکاس یک تحول واقعی در بازار نفت. هند در عمل بیشتر از سالها قبل نفت ایران وارد نمیکند و سهم نفت روسیه و منابع متنوع دیگر در سبد وارداتش بیشتر است. ایران بیش از ۹۰ درصد نفت خود را به چین میفروشد که برای تهران یک بازار مهم باقی مانده است. اهداف ترامپ در این ادعا بیش از همه در راستای فشار بر روسیه، بازچینی بازار انرژی و تحکیم روابط با هند قابل فهم است، نه ایجاد یک تغییر بزرگ واقعی در تجارت نفت.
|
مطالب پیشنهادی از سراسر وب |
